Γράμμος (02-06-12)

Γράμμος

..στις θολές γραμμές της ιστορίας

και στις πανέμορφες γραμμές της φύσης

 

    Οι διήμερες ή οι πολυήμερες εξορμήσεις είναι οι καλύτερες και οι μακρινές ακόμη πιο ιδιαίτερες. Θα έλεγε κανείς ότι το πιο μακριά, το πιο ψηλά και το πιο πολύ είναι και το πιο επιθυμητό… και βέβαια αυτό δεν ισχύει πάντοτε. Υπάρχουν όμως περιοχές, υπάρχουν διαδρομές, υπάρχουν δράσεις και στιγμές που συμπυκνώνουν το χρόνο και το χώρο, που βιώνονται περισσότερο. Και είναι σαν μέσα σε λίγες ώρες να έχεις ζήσει μέρες ολόκληρες.

    Και ναι ο Γράμμος εντάσσεται σε αυτό το μη γραμμικό χωροχρονικό πλαίσιο …

   Ο χώρος είναι ο ορεινός όγκος του Γράμμου, βορειοδυτικό όριο, συνοριακή γραμμή της χώρας με την γείτονα Αλβανία. Ο χρόνος είναι το τριήμερο του Αγ. Πνεύματος. Ο χώρος είναι φορτισμένος από γεγονότα που συνέβησαν σε παρελθόντα χρόνο, γεγονότα που θα έπρεπε να μας έχουν κάνει σοφότερους στο χρόνο του παρόντος αλλά και του μέλλοντος. Στο χώρο αυτό η φύση αναπτύσσεται σε μια μοναδική πληρότητα που σε κάνει να ξεχνάς τη διάσταση του χρόνου…

   Το ταξίδι ξεκίνησε το μεσημέρι της Παρασκευής. Εννιά ώρες αργότερα και μετά από διάσχιση ολόκληρης της Δυτικής Ελλάδας, φτάσαμε στο προορισμό, στον οικισμό της Αετομηλίτσας, στις νότιες πλαγιές του βουνού. Το πραγματικό ταξίδι όμως ξεκίνησε την επόμενη μέρα. Το χωριό βρίσκεται απομονωμένο στα 1450μ και είναι ένα από τα υψηλότερα της χώρας. Ίσως και από τα ομορφότερα. Οι πρώτες εικόνες, ξυπνώντας, μέσα ακόμη από τη σκηνή, είναι τα απέραντα δάση και οι κορυφές του Σμόλικα και της Γκαμήλας. Οι επόμενες είναι από τα καλντερίμια και τα δρομάκια του οικισμού. Εδώ συναντάμε τους τσοπαναραίους που ετοιμάζονται να ανεβάσουν για πρώτη φορά φέτος τα ζώα τους στα λιβάδια του Γράμμου. Έχουμε ξεκινήσει την πορεία μας και γρήγορα διαπιστώνουμε τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του ορεινού αυτού όγκου. Σε αντίθεση με τον ασβεστόλιθο που έχουμε συνηθίσει στο Ταΰγετο τα εδάφη εδώ είναι αργιλώδη. Πρόκειται για τεράστιους χωμάτινους όγκους με βασικότερο γνώρισμα το ότι είναι αδιαπέραστοι από το νερό (και πάλι σε αντίθεση με τον ασβεστόλιθο). Το αποτέλεσμα είναι να συναντάς συνέχεια πηγές, ρυάκια, ορμητικά ρέματα και ποτάμια, επιβλητικούς καταρράκτες και πανέμορφες αλπικές λίμνες. Από εδώ ξεκινούν τη μεγάλη διαδρομή τους ο Σαραντάπορος και ο Αλιάκμονας. Και βέβαια όταν το νερό δεν βρίσκει δίοδο παρασύρει το όποιο εμπόδιο. Έτσι οι κατολισθήσεις, διολισθήσεις του εδάφους είναι κάτι συνηθισμένο. Και μαζί με το έδαφος κατρακυλά ότι βρίσκεται πάνω σε αυτό, όπως δρόμοι, δέντρα και καλύβες ή σπίτια.

    …ο δρόμος είναι μισοδιαλυμένος, όμως η ξύλινη γέφυρα είναι στη θέση της. Την διασχίζουμε, περνάμε μια λιμνούλα με φόντο τις ορθοπλαγιές της Τύμφης και μετά από μια καλύβα το μονοπάτι ανηφορίζει. Βρισκόμαστε στο δάσος. Πιο αραιά συναντάμε έλατα και πεύκα, όμως αυτό που κυριαρχεί είναι οι οξιές που αυτήν την εποχή έχουν ένα έντονο, βαθύ, πράσινο φύλλωμα. Τα δάση του Γράμμου είναι απέραντα και, παρά τους πολέμους, είναι ακόμη παρθένα και από τα πιο όμορφα που έχουμε συναντήσει. Και είναι γεμάτα λουλούδια, λουλούδια όλων των χρωμάτων, σχημάτων και αρωμάτων. Κάποια στιγμή ανεβαίνοντας τα δάση τελειώνουν, όχι όμως και τα λουλούδια που συνεχίζουν στην αλπική ζώνη. Και η πανίδα είναι επίσης πλούσια. Λύκοι, αρκούδες, αλεπούδες και ζαρκάδια είναι μερικά μόνο από τα είδη που ζουν εδώ. Σε μια στροφή συναντάμε μπροστά μας ένα ελάφι. Πίνει νερό από ένα ρυάκι και ο θόρυβος του νερού δε του επιτρέπει να μας αντιληφθεί…

   Η αλπική ζώνη καλύπτεται επίσης με ένα παχύ στρώμα από γρασίδι. Κάποια χιόνια στις ρεματιές υπάρχουν ακόμα. Εδώ η κλίση αυξάνεται όπως και οι χτύποι της καρδιάς μας. Βγαίνουμε στο Γκέσο στα 2163μ. Αντικρίζουμε το μνημείο του πολέμου. Στο Γράμμο οι πανέμορφες γραμμές της φύσης συναντάνε τις θολές γραμμές της ιστορίας. Στο Γράμμο ερχόμαστε καταπρόσωπο με τα γνωρίσματα της φυλής, και τα θετικά και τα αρνητικά. Στο Γράμμο χαράχτηκαν μερικές από τις ποιο ένδοξες γραμμές τις ιστορίας αλλά και αρκετές από τις πλέον καταστροφικές για το έθνος. Εδώ ο «άξονας» που μέχρι στιγμής καταλάμβανε χώρες όπως η Δανία, η Ολλανδία και η Γαλλία, σχεδόν δια παρελάσεως, υπέστη την πρώτη του ήτα. Οι σιδερόφρακτες και καλά εκπαιδευμένες στις Άλπεις μεραρχίες του Μουσολίνι ηττήθηκαν από τους σχεδόν «ξυπόλυτους» Έλληνες. Ήταν μια στιγμή που (όπως λέει και ο τόσο επίκαιρος Μακρυγιάννης) βρισκόμασταν στο «εμείς» και όχι στο «εγώ», ήταν μια στιγμή ενότητας, αυτοθυσίας, κοινού στόχου που διαπνεόταν από υψηλά ιδεώδη. Το αποτέλεσμα ήταν να ανάψει μια σπίθα ελπίδας σε ολόκληρο τον κόσμο, να επηρεαστεί η έκβαση του 2ου παγκοσμίου πολέμου, να καταρριφθεί το αήττητο των δυνάμεων του άξονα.

   Στο Γράμμο όμως διαδραματίστηκε και το τελευταίο κεφάλαιο του εμφυλίου. Πρόκειται για το δρόμο του διχασμού και της καταστροφής, πρόκειται για τον αντίποδα του γνωρίσματος που αναφέρθηκε πριν. Εδώ έγινε η τελευταία σύγκρουση του δημοκρατικού με τον εθνικό στρατό στην οποία συμμετείχαν δεκάδες χιλιάδες Έλληνες και από τις δύο πλευρές. Εδώ χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά όπλα όπως οι εμπρηστικές βόμβες ναπάλμ. Εδώ γραφτήκαν τα πιο μελανά χρώματα της σύγχρονης ιστορίας με τις γνωστές καταστροφικές συνέπειες. Η ιστορία προσφέρει απλόχερα τα διδάγματά της και τα βουνά είναι αδιάψευστοι μάρτυρες…

   Μετά το Γκέσο η διαδρομή ακολουθεί την κορυφογραμμή βόρεια εως την κορυφή Περήφανο. Κινούμαστε σταθερά σε υψόμετρο πάνω από 2000μ και παντού γύρω μας υπάρχουν τα ίχνη του πολέμου. Το μονοπάτι είναι απομεινάρι παλιού δρόμου και σε πολλά σημεία συναντάμε πρώην οχυρωμένες θέσεις. Στη κορυφή Περήφανο στα 2444μ κάνουμε μια μικρή στάση. Η θέα είναι εκπληκτική. Το βουνό αποκαλύπτεται σε όλη του τη μεγαλοπρέπεια. Δεν έχουν λιώσει ακόμη όλα τα χιόνια και οι κορυφογραμμές είναι γεμάτες με λευκές ραβδώσεις. Κάποιοι ακολούθησαν το κύριο μονοπάτι, που παρακάμπτει το Περήφανο, τα χιόνια όμως στη βόρεια πλευρά τους ανάγκασαν να ανέβουν και αυτοί στη κορυφή.

   Η κορυφογραμμή και η διαδρομή στη συνέχεια ακολουθούν πορεία δυτική και ελαφρώς βόρεια. Σε κάποιο σημείο το μονοπάτι στενεύει και στιγμιαία καλύπτεται από χιόνι. Το διασχίζουμε χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία. Αρκετή ώρα αργότερα, περισσότερη από αυτή που έχουμε εκτιμήσει, ανεβαίνουμε στην κυριότερη κορυφή του Γράμμου. Το βουνό αποτελείται από δύο κύριες κορυφογραμμές (με αρκετές διακλαδώσεις) που συναντώνται κάθετα. Η μία αποτελεί το σύνορο της Αλβανίας με την Ελλάδα και η δεύτερη είναι αυτή που περπατάμε. Στο σημείο συνάντησης των δύο αυτών γραμμών βρίσκεται η υψηλότερη κορυφή (2521μ) με την ονομασία Τσούκα Πέτσικ ή απλώς Γράμμος.

   Βρισκόμαστε στο ψηλότερο σημείο χαρούμενοι με την ανάβασή μας. Ολόκληρο το βουνό καθώς και πολλές κορυφές της Ηπείρου απλώνονται μπροστά μας. Ανατολικά και βόρεια βλέπουμε τα βουνά και τους κάμπους της Αλβανίας. Ακόμη και στη κορυφή υπάρχουν κάποια ορύγματα. Απολαμβάνουμε τις στιγμές, και ταυτόχρονα σχεδιάζουμε το δρόμο της επιστροφής. Αν και έχουν περάσει 7 ώρες από τη στιγμή που ξεκινήσαμε, αποφασίζουμε να συνεχίσουμε την πορεία επάνω στη κορυφογραμμή των συνόρων. Κάποιοι επιστρέφουν από την ίδια διαδρομή. Κατεβαίνοντας από την Τσούκα Πέτσικ κινούμαστε για αρκετή ώρα εξ ολοκλήρου σε αλβανικό έδαφος εως ότου βρεθούμε στην νέα κορυφογραμμή. Τώρα είμαστε με το ένα πόδι στην Ελλάδα και το άλλο στην Αλβανία. Όμως δεν έχουμε καθόλου αυτή την αίσθηση, το βουνό είναι το ίδιο, εδώ οι δύο χώρες μοιάζουν να γίνονται ένα.

   Δυο ώρες αργότερα έχουμε φτάσει στο νέο προορισμό μας που είναι η υψηλότερη λίμνη στην Ελλάδα, η περίφημη Γκιστόβα στα 2400 μέτρα υψόμετρο. Βρίσκεται επάνω στη κορυφογραμμή και οριακά εντός της Ελληνικής επικράτειας. Παρά τη συννεφιά, έχουμε μπροστά μας μερικές από τις πιο όμορφες εικόνες που έχουμε συναντήσει. Εκτός από κάποια μικρά τμήματα οι όχθες της λίμνης είναι καλυμμένες με χιόνι το οποίο φτάνει μέχρι το νερό. Ο πιο τολμηρός, ο Μανώλης, μπαίνει μέσα στα νερά της. Όχι για πολύ βέβαια, γιατί η θερμοκρασία της πλησιάζει αυτή του χιονιού που βρίσκεται γύρω της. Το τοπίο απαιτεί να του αφιερώσεις περισσότερο χρόνο, όμως η ώρα έχει περάσει και πρέπει να βρούμε το δρόμο της επιστροφής.

   Μετά τη λίμνη κατηφορίζουμε για αρκετή ώρα μέσα σε καταπράσινα αλπικά λιβάδια. Πρέπει να κατέβουμε το κεντρικό ρέμα μπροστά μας και να περάσουμε την κορυφογραμμή που βρίσκεται αντίκρυ μας. Ο χάρτης και το GPSδε δείχνει κάποιο μονοπάτι προς αυτή την κατεύθυνση. Ωστόσο έχουμε εντοπίσει το χαμηλότερο διάσελο μεταξύ των απέναντι κορυφών και μια πλαγιά που ανεβαίνει ομαλά προς αυτό. Πριν όμως φτάσουμε εκεί θα πρέπει να βρούμε πέρασμα στο φαράγγι που βρίσκεται ακριβώς μπροστά μας.

   Σε αρκετή απόσταση στα δεξιά υψώνονται για αρκετά μέτρα εντυπωσιακοί καταρράκτες που ξεκινούν από τη βάση των ψηλών κορυφών. Και αρκετά μέτρα πιο χαμηλά μας αφρίζουν τα νερά του Αλιάκμονα. Ο Αλιάκμονας είναι ο μεγαλύτερος σε μήκος ποταμός που βρίσκεται εξολοκλήρου μέσα στην Ελλάδα. Η μεγάλη του πορεία έχει αφετηρία αυτό το βουνό. Κατεβαίνουμε με προσοχή το σαθρό έδαφος εως την κοίτη του ποταμού που έχει αρκετά μέτρα πλάτος. Βγάζουμε τις μπότες και τις εκσφενδονίζουμε στην απέναντι όχθη. Τα νερά έχουν μεγάλη ένταση, όμως το πιο ενδιαφέρον χαρακτηριστικό τους είναι η θερμοκρασία τους. Είναι σαν να έχουμε μπει στη κατάψυξη για πολλές ώρες. Μετά όμως από τον έντονο πόνο έρχεται η αναζωογόνηση. Αισθανόμαστε σαν μην έχουμε περπατήσει καθόλου. Λίγο πιο πέρα ο Μανώλης έχει αναλάβει το ρόλο του «Σέρπα». Έχει πάρει στη πλάτη την μικρόσωμη Ανθή η οποία …. χάνει τη χαρά της κρυολουσίας.

     Ανεβαίνουμε την απέναντι πλευρά του ρέματος και ένας νέος κόσμος παρουσιάζεται. Ένα ξέφωτο, μια λιμνούλα, πολλά λουλούδια, ένα ρέμα, ένας καταρράκτης και ένα πανέμορφο δάσος με οξιές. Ο Γράμμος δε σταματάει να σε εκπλήσσει σε κάθε νέο βήμα που κάνεις. Και εδώ στο πιο άγνωστο και παρθένο κομμάτι του βουνού αποκαλύπτεται ένα ξεχασμένο μονοπάτι. Προχωρά μέσα στο δάσος, διασχίζει το άνω τμήμα του καταρράκτη και ανεβαίνει με τον πιο ομαλό τρόπο τη διαδρομή που είχαμε επιλέξει. Οι εναλλαγές των εικόνων συνεχίζονται ακατάπαυστα. Μικρές κοιλάδες, ορύγματα των ανταρτών κρυμμένα στις οξιές, ρέματα που ακόμη καλύπτονται με χιόνι, χωμάτινοι όγκοι που καταρρέουν, καταρράκτες, εντυπωσιακές ορθοπλαγιές και ένα πλήθος ακόμη εικόνων και βιωμάτων που καμία περιγραφή δεν μπορεί να αποδώσει σε όλη τους την πληρότητα. Καμιά φωτογραφία, βίντεο ή λέξεις δεν μπορούν να αντικαταστήσουν την αίσθηση του να βρίσκεσαι εκεί και να βιώνεις το μοναδικό αυτό χώρο. Είναι ένας πλούτος που δεν μπορείς να αγοράσεις ή να πουλήσεις, παρά μόνο να τον ζήσεις.

     Αρκετή ώρα αργότερα και πολλές ώρες από το πρωί που ξεκινήσαμε βγαίνουμε ψηλά στο διάσελο. Έχουμε περπατήσει περισσότερο απ’ ότι υπολογίζαμε αλλά έχουμε κουραστεί λιγότερο απ’ ότι περιμέναμε. Είναι σαν το βουνό το ίδιο να σου μεταφέρει δύναμη και ενέργεια. Από εδώ βλέπουμε χαμηλά στο βάθος τα σημεία που περάσαμε το πρωί. Το μονοπάτι στη συνέχεια γίνεται πλατύτερο και με καλύτερη σήμανση. Έχουμε μπει πλέον στο κεντρικό μονοπάτι που συνδέει την Αετομηλίτσα με τον ακόμη πιο απομονωμένο οικισμό Γράμμουστα καθώς και με τις κορυφές. Κατηφορίζουμε, αλλά από διαφορετική πλευρά από αυτή που ανεβήκαμε. Τα σύννεφα ξαφνικά αφήνουν κάποια κενά, και για λίγο εμφανίζεται μετά από μεγάλο διάστημα απουσίας, απευθείας το φως του ήλιου. Όμως έχει και αυτός πάρει μαζί με μας κατηφορική πορεία. Οι εικόνες εδώ για μια ακόμη φορά αλλάζουν. Κυριαρχούν τα εδάφη που έχουν παρασυρθεί στο διάβα των νερών. Κάποιες στάνες και κτήματα εμφανίζονται πριν μπούμε ξανά σε δάσος. Είναι όμως για πολύ λίγο. Και αυτό το τελευταίο κομμάτι της διαδρομής αποκαλύπτεται πολύ μεγαλύτερο από ότι αρχικά είχαμε εκτιμήσει. Είναι 9 το βράδυ, περπατάμε σχεδόν 13 ώρες όταν πλησιάζουμε το χωριό. Ένα κοπάδι πρόβατα κατεβαίνει και αυτό. Μια ομάδα σκυλιών που το προστατεύει μας υποδέχεται με όχι και τόσο φιλικές διαθέσεις. Τα προσπερνάμε και μπαίνουμε στο χωριό ακριβώς τη στιγμή που το φώς της μέρας έχει δώσει τη θέση του στις ανταύγειες της νύκτας.

    Απόψε η Αετομηλίτσα είναι ένας ζωντανός οικισμός. Περίπου πενήντα ορειβάτες από το Αγρίνιο και αρκετοί από άλλα μέρη της Ελλάδας έχουν φτάσει εδώ. Και μεταξύ αυτών υπάρχουν πολλοί που έχουμε περπατήσει μαζί, παλιοί και νέοι φίλοι των βουνών. Η χαρά της συνάντησης είναι μεγάλη, τα νέα και αγκαλιές ανταλλάσσονται με ταχύτητα… Και ναι, για μια ακόμη φορά αισθάνεσαι σαν μέσα σε λίγες ώρες να έχεις ζήσει μέρες ολόκληρες. Ο χρόνος διαστέλλεται. Όπως και το φεγγάρι ψηλά πάνω μας. Βρισκόμαστε λίγο πριν την πανσέληνο.

    Το ταξίδι δεν τελειώνει εδώ, συνεχίζεται και τις επόμενες μέρες, συνεχίζεται στα δάση και της λίμνες του Γράμμου, στην απομονωμένη Γράμμουστα, στον Αλιάκμονα, στη λίμνη της Καστοριάς, στα δάση και τους καταρράκτες του Βόιου… Εδώ τελειώνει η αφήγηση. Μένει όμως ο Γράμμος μέσα μας με έναν τρόπο καθόλου «γραμμικό». Θα συνεχίσει να μας ακολουθεί και σε άλλους χώρους και για χρόνο πολύ περισσότερο από αυτόν που του αφιερώσαμε… Και η ευχή πραγματοποιείτε. Το πιο πολύ, το πιο μακριά και το πιο ψηλά είναι τελικά αυτό που παίρνουμε μαζί μας!

Κώστας Φύκιρης

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: Τραγοβούνι (11/11/12) »